Tinh trùng dị dạng và những ảnh hưởng đến sinh sản

Nhiều nam giới thường lo lắng khi thấy kết quả tinh dịch đồ ghi nhận tỷ lệ tinh trùng dị dạng cao và cho rằng đây là nguyên nhân gây hiếm muộn ở nam giới. Tuy nhiên, hình thái tinh trùng chỉ là một phần nhỏ; tổng số lượng tinh trùng và tỷ lệ tinh trùng di động tiến tới mới là hai chỉ số cốt lõi quyết định khả năng sinh sản của phái mạnh. Ngay cả khi có tỷ lệ dị dạng cao, nếu các chỉ số về số lượng và độ di động đảm bảo, cơ hội có con vẫn hoàn toàn trong tầm tay.

1. Tinh trùng dị dạng là gì?

Theo tiêu chuẩn đánh giá hình thái tinh trùng nghiêm ngặt (Kruger’s strict criteria) của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nam giới được chẩn đoán mắc chứng tinh trùng dị dạng (Teratozoospermia) khi kết quả phân tích tinh dịch đồ ghi nhận có ≥ 96% số lượng tinh trùng bất thường về mặt hình thái (hình dạng, kích thước hoặc cấu trúc).

Điều này đồng nghĩa với việc, trong một mẫu tinh dịch, chỉ cần đạt từ 4% tinh trùng có hình thái bình thường là đã đạt ngưỡng an toàn cho khả năng thụ thai tự nhiên.

Tinh trùng bình thường có các bộ phận sau đây:

Bộ phận	Kích thước chuẩn (µm)µm (Micromét / Micrometer), trong đó 1 µm = 1/1000 mm.	Đặc điểm cấu trúc & Chức năng
Phần Đầu	Dài 3.7 – 4.7 µmRộng 2.5 – 3.2 µm	Hình bầu dục cân đối, bề mặt nhẵn. Bên trong chứa 23 nhiễm sắc thể của nam giới (khi thụ tinh sẽ kết hợp với 23 nhiễm sắc thể của trứng để tạo thành phôi thai có 23 cặp nhiễm sắc thể hoàn chỉnh).
Cổ & Thân	Dài 3.3 – 5.2 µm Rộng 0.5 – 0.7 µm	Dáng thon gọn, gắn trực tiếp và thẳng trục với đầu. Phần này chứa ty thể – “nhà máy” sản xuất năng lượng cho tinh trùng bơi.
Phần Đuôi	Dài 45 – 50 µm	Đuôi thẳng, cực kỳ linh động, tạo ra lực quạt sóng giúp tinh trùng bơi ngược dòng về phía trứng.

Sự khác thường ở bất kỳ bộ phận nào cũng được xếp vào tinh trùng dị dạng. Những tinh trùng này làm giảm khả năng sinh sản của phái mạnh.

2. Các loại tinh trùng dị dạng

Các dạng dị dạng của tinh trùng

2.1. Bất thường ở phần đầu

Đầu tinh trùng là nơi chứa vật chất di truyền (23 nhiễm sắc thể) và enzym acrosome giúp phá màng trứng. Các biến dạng ở đầu trực tiếp làm giảm hoặc mất khả năng thụ tinh:

Đầu nhỏ
Đầu to (có thể di truyền từ cha sang con).
Đầu ghim, phần đầu quá nhỏ như điếu xì gà.
Đầu tròn.
Đầu thon.
Nhiều đầu.
Không đầu.

2.2. Bất thường ở cổ và thân

Cổ và thân là “động cơ” chứa hệ thống ty thể cung cấp năng lượng bơi. Biến dạng tại khu vực này ảnh hưởng lớn đến sức bền và tốc độ:

Không đối xứng, không đều
Cong.
Quá dày hoặc quá mỏng
Có giọt bất thường.

2.3. Bất thường ở phần đuôi

Đuôi đảm nhận nhiệm vụ tạo lực quạt sóng để đẩy tinh trùng tiến về phía trước. Các hình thái dị dạng ở đuôi làm suy giảm đáng kể khả năng di chuyển:

Đuôi cong: Tinh trùng bơi lệch thay vì thẳng, khó tiếp cận trứng
Đuôi xoắn (cuộn): Không bơi được.
Đuôi ngắn: Bơi chậm hoặc không bơi nổi.
Đuôi đứt đoạn: Di chuyển kém.
Nhiều đuôi.
Không đuôi.

3. Nguyên nhân tinh trùng bị dị dạng

Có nhiều nguyên nhân khiến cho tỷ lệ tinh trùng dị dạng cao. Một người có thể gặp phải nhiều nguyên nhân cùng một lúc, bao gồm:

3.1. Nguyên nhân bên trong

Do lão hóa: Lượng hormone nam testosterone sẽ giảm dầu theo độ tuổi, từ đó ảnh hưởng đến hình thái của tinh trùng và cả số lượng.
Di truyền.
Bệnh lý: viêm ở cơ quan sinh dục, vấn đề về tinh hoàn, mất cân bằng nội tiết tố…

3.2. Nguyên bên bên ngoài

Tiếp xúc với kim loại nặng, thuốc trừ sâu, sống trong môi trường ô nhiễm.
Hóa trị, xạ trị ung thư.
Sử dụng chất kích thích, rượu bia, hút thuốc lá.
Stress kéo dài, giấc ngủ kém làm rối loạn nội tiết tố.
Ở trong môi trường có nhiệt độ cao trong thời gian dài.

4. Phác đồ điều trị tinh trùng dị dạng

Điều trị tinh trùng dị dạng, tăng cơ hội có con

Tinh trùng dị dạng có chữa được không thì câu trả lời là C, nhưng phác đồ sẽ không giống nhau giữa mỗi người. Có người chỉ cần thay đổi lối sống theo hướng lành mạnh hơn là đủ, nhưng cũng có người phải điều trị bằng nhiều phương pháp kết hợp.

Cách cải thiện tinh trùng dị dạng bao gồm:

4.1. Tinh trùng dị dạng nên uống thuốc gì?

Đó có thể là thuốc được kê đơn để:

Cân bằng nội tiết tố, thông qua đó cải thiện chất lượng tinh trùng.
Kháng sinh điều trị viêm ở bộ phận sinh dục (tinh hoàn, mào tinh hoàn, tuyến tiền liệt,…)

4.2. Phẫu thuật

Khi nguyên nhân dị dạng tinh trùng là giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc tắc nghẽn ống dẫn tinh thì phẫu thuật để sửa chữa nguyên nhân là cần thiết.

Nếu tỉ lệ tinh trùng dị dạng quá cao, bác sĩ có thể làm phẫu thuật hay vi phẫu để lấy tinh trùng ra bên ngoài, từ đó chọn lọc lấy tinh trùng khỏe mạnh làm thụ tinh trong ống nghiệm IVF hay tiêm tinh trùng vào bào tương trứng ICSI.

4.3. Thay đổi lối sống

Nam giới đang quan tâm xem cải thiện tinh trùng dị dạng bằng cách nào thì có thể điều chỉnh lối sống như sau:

Uống nhiều nước, khoảng 2-3 lít mỗi ngày.
Bỏ rượu bia, thuốc lá, chất kích thích nếu có dùng.
Giữ cân nặng khỏe mạnh thông qua việc tập thể dục.
Ngủ sớm và ngủ ngon hơn, giảm căng thẳng trong cuộc sống.
Cân nhắc thay đổi môi trường sống nếu nơi đó quá nóng hoặc độc hại.
Không tắm nước quá nóng.

Không có loại thức ăn cải thiện tinh trùng dị dạng nào cụ thể, nam giới có thể ưu tiên:

Món giàu chất chống oxy hóa như trái cây họ cam quýt, bơ, táo, rau xanh, socola đen…
Món giàu omega 3 như cá hồi, cá ngừ, các loại hạt, trứng gà sạch
Món giàu vitamin B12 gồm thịt gia cầm, trứng, sữa, hải sản, cá.
Món giàu folat gồm rau cải bó xôi, cải bắp, đậu, măng tây, ngũ cốc nguyên cám.
Món giàu vitamin D có cá béo, pho mát, sữa chua, nấm, trứng.

5. Giải đáp thắc mắc thường gặp về tinh trùng dị dạng

5.1. Tinh trùng dị dạng có thụ thai được không/có con được không?

Tinh trùng dị dạng làm giảm khả năng thụ thai, nhưng không có nghĩa là nam giới nào cũng sẽ vô sinh. Khả năng thụ thai tỷ lệ thuận với lượng tinh trùng bình thường mà nam giới đó có được.

Chỉ có một số ít đàn ông không có tinh trùng khỏe mạnh (tinh trùng dị dạng 100%) thì việc có con cực kỳ khó khăn. Mỗi bệnh nhân bị dị dạng tinh trùng nặng cần làm nhiều xét nghiệm khác nhau để đánh giá tình trạng cụ thể, từ đó có phác đồ điều trị phù hợp.

5.2. Tinh trùng dị dạng có làm iui được không?

IUI là phương pháp bơm tinh trùng trực tiếp vào buồng tử cung ở thời điểm trứng rụng. Tinh trùng này được lấy ra từ người nam, lọc rửa và chọn lựa thật kỹ. Nhờ giảm thiểu các yếu tố cản trở sự di chuyển của tinh trùng qua cổ tử cung nên tỷ lệ đậu thai cũng cao hơn.

Tuy nhiên, chỉ có nam giới có lượng tinh trùng dị dạng thấp mới nên áp dụng phương pháp này. Làm IUI khi có lượng tinh trùng bất thường cao thì khả năng đậu thai rất kém, lại tốn thời gian và chi phí.

5.3. Tinh trùng dị dạng có ảnh hưởng đến thai nhi không?

Nếu chất lượng của vật liệu di truyền (ADN) bên trong đầu tinh trùng vẫn bình thường thì khi thụ thai với một trứng tốt, phôi tạo ra sẽ không bị ảnh hưởng.

Lý thuyết là vậy nhưng thường bệnh nhân luôn có kèm các vấn đề khác có thể tác động tới chất lượng phôi thai. Vì vậy, tốt nhất hai vợ chồng nên đi thăm khám để đánh giá chính xác tình trạng hiện tại và có biện pháp hỗ trợ phù hợp.

Hi vọng những thông tin kể trên đã giúp bạn có cái nhìn chi tiết hơn về tinh trùng dị dạng. Tình trạng này không có dấu hiệu điển hình, mà thường phải làm xét nghiệm mới chẩn đoán chính xác được. Do đó, hãy thăm khám ở cơ sở uy tín, với bác sĩ chuyên môn tốt để kiểm tra đầy đủ sức khỏe sinh sản của mình, từ đó điều trị hiệu quả nhất có thể.

IVF Phương Châu Sài Gòn – Bệnh viện Phương Nam

IVF Phương Châu Sài Gòn – Bệnh viện Phương Nam quy tụ đội ngũ y bác sĩ nhiều năm kinh nghiệm, sở hữu phòng lab IVF đạt chuẩn phòng sạch ISO 5 duy nhất tại Việt Nam, giúp đảm bảo môi trường nuôi cấy phôi tốt nhất cho khách hàng. Sử dụng công nghệ Timelapse để nuôi cấy phôi và trí tuệ nhân tạo (AI) để lựa chọn phôi và đánh giá chính xác khả năng làm tổ của phôi, nâng cao tỷ lệ thành công của điều trị hỗ trợ sinh sản. Hạnh phúc của IVF Phương Châu Sài Gòn là MONG ƯỚC GẦN HƠN trên hành trình đồng hành cùng khách hàng đi tìm mầm xanh sự sống.